naglowek
AktualnościStyl ŻyciaUrodaZdrowiePoradnikWizyta w Aptece



Alergiczny nieżyt błony śluzowej nosa – przyczyny, profilaktyka, leczenie
mgr farm. Tomasz Mrozowski

W okresie zimowo-wiosennym problemy z nieżytem nosa zwykło się traktować jako pierwszy objaw przeziębienia. Niesłusznie! Jak się okazuje, aż w 30 proc. przypadków zatkany nos i katar są objawem alergii. Przeziębieniu, a także alergii towarzyszyć może ból głowy oraz złe samopoczucie. Jak wobec tego odróżnić katar alergiczny od przeziębieniowego? Jakie podjąć kroki profilaktyczne i lecznicze?

Katar katarowi nierówny

Nieżyt nosa związany z przeziębieniem ma swój charakterystyczny przebieg: najpierw z nosa wycieka wodnista wydzielina, która w miarę upływu czasu zmienia się na coraz gęstszą, a nos staje się uciążliwie zatkany. Po upływie około tygodnia objawy te ustępują.

W przypadku alergicznego nieżytu nosa – wyciek z nosa jest wodnisty, a objawy nie ustępują po tygodniu, lecz trwają tak długo, jak długo narażeni jesteśmy na kontakt z alergenem. Charakterystyczne dla alergii są również tzw. salwy kichania, czyli kilka lub nawet kilkunastokrotne kichanie raz za razem. Dodatkowo możemy odczuwać nieprzyjemne objawy ze strony oczu: łzawienie i swędzenie. Objawy alergii nasilają się, gdy narazimy się na bliski kontakt z czynnikiem alergizującym.

Czym tak właściwie jest alergia?

Alergia jest nieadekwatną, nadmierną, niekorzystną i powtarzalną reakcją układu odpornościowego organizmu na pewne czynniki środowiskowe – tzw. alergeny. Stan podwyższonej podatności na zachorowanie na alergie to atopia. Najcięższym okresem dla alergików w Polsce jest okres od maja do sierpnia, wtedy to stężenie pyłków roślin w powietrzu jest najwyższe. Dodatkowo dochodzi wrażliwość na inne alergeny.

Czym są alergeny?

Alergenami nazywamy takie substancje, które mogą wywołać reakcje immunologiczne. Zazwyczaj są to związki, które dla większości ludzi nie stanowią zagrożenia zdrowia, są dobrze tolerowane. U osób ze skłonnością do nadwrażliwości, z obniżoną odpornością, astmą bądź atopowym zapaleniem skóry substancje te mogą jednak wywołać niepożądane objawy, a nawet stanowić zagrożenie życia.

Objawy alergii

Alergia objawia się zmianami w obrębie skóry, błony śluzowej nosa (tzw. objawy łzowo-nosowe), reakcją ze strony układu oddechowego i pokarmowego. Objawy skórne to: wysypka, pokrzywka, rumień, zaczerwienienie, bąble na skórze, swędzenie, pieczenie, obrzęki; objawy łzowo-nosowe to: obrzęk nosa, zapalenie spojówek, katar sienny, zatkany nos, nieżyt nosa; reakcje ze strony przewodu pokarmowego to: wymioty, biegunka, zaś ze strony układu oddechowego to: kaszel, duszności, świsty, duszności, astma.
Najgroźniejsza postać alergii to wstrząs anafilaktyczny, który jest stanem zagrożenia życia. Jest to reakcja natychmiastowa przebiegająca ze spadkiem ciśnienia, niewydolnością oddechową oraz krążeniową. Każda taka sytuacja wymaga interwencji lekarza.

Jakie schorzenia mają zwykle podłoże alergiczne?

• atopowe zapalenie skóry
• astma oskrzelowa
• katar sezonowy i całoroczny
• pokrzywka
• zapalenie spojówek
• wstrząs anafilaktyczny
• wyprysk kontaktowy (egzema)
• obrzęk Quinckego
• skaza białkowa
• alergiczne choroby przewodu pokarmowego.

Czym jest marsz alergiczny?

Marszem alergicznym nazywamy zmiany manifestacji objawów alergicznych w odpowiedzi na ten sam alergen na przestrzeni życia. Jest to przechodzenie jednej alergii w drugą. Przykładowo u niemowlaka uczulonego na białka mleka krowiego alergia będzie się objawiała w postaci bólu brzucha, wymiotów, biegunek, w wieku wczesnoszkolnym dziecko będzie cierpiało z tego powodu na duszności, kaszel czy wysypkę, zaś jako nastolatek na nieżyt nosa, a gdy dorośnie objawy te będą miały charakter ataków astmy.

Skąd więc bierze się alergia, kiedy przebywamy w domach, w pracy lub innych zamkniętych pomieszczeniach?

Alergia kojarzy nam się przede wszystkim z okresem wiosenno-letnim, kiedy dużo czasu spędzamy poza domem i narażamy się na kontakt z uczulającymi pyłkami roślin. Jednak z objawami alergicznego nieżytu nosa spotykamy się również w sezonie grzewczym.

Alergeny „wewnątrzdomowe” i alergia „indoor”

Wszystkiemu winne są „wewnątrzdomowe” alergeny, czyli substancje, które nie stanowią zagrożenia dla naszego zdrowia, jednak wywołują objawy alergii. Zaliczamy do nich m.in. sierść zwierząt domowych, odchody roztoczy bytujących w otaczającym nas kurzu czy też zarodniki pleśni i innych grzybów obecnych w naszych domach, np. w urządzeniach klimatyzacyjnych.
Właśnie w okresie jesienno-zimowym, kiedy z oczywistych względów częściej przebywamy w niewietrzonych, zamkniętych pomieszczeniach, narażamy się na kontakt z powyższymi alergenami. Wciągane wraz z wdychanym powietrzem alergeny przedostają się do naszych dróg oddechowych i rozpoczynają reakcję alergiczną.

Nadwrażliwość na alergeny „wewnątrzdomowe” to tzw. alergia „indoor”, która objawia się:
• alergicznym nieżytem nosa – z wodnistą wydzieliną, salwami kichania, obrzękiem i całkowitym zatkaniem nosa;
• alergicznym zapaleniem spojówek – ze świądem oczu i powiek, łzawieniem, przekrwieniem gałek ocznych;
• stanem zapalnym skóry – z wysypką, swędzeniem;
• dusznością.
Nie wszystkie powyższe objawy muszą występować w jednym momencie. Należy podkreślić, że objawy alergii typu „indoor”, w przeciwieństwie do alergii sezonowej, mogą występować przez cały rok. Powodem tego jest całoroczne narażenie na kontakt z alergenem w miejscach, gdzie mieszkamy, pracujemy czy śpimy.

Co może przynieść ulgę w alergicznym nieżycie nosa?

Przede wszystkim pamiętajmy o profilaktyce. Wietrzenie pomieszczeń, w których przebywamy, pranie pościeli, zasłon i kap, dbanie o to, by w naszych domach nie lęgła się pleśń i inne grzyby – to dobre sposoby na usuwanie alergenów oraz chronienia siebie i swoich bliskich przed wystąpieniem uczulenia.

Wielokrotnie jednak sama profilaktyka nie wystarczy.

Szczególnie w okresie grzewczym zaczynamy cierpieć na nieżyt nosa. Cieknący i nieprzyjemnie zablokowany nos przeszkadza w codziennym funkcjonowaniu. Publiczne występy, spotkania, rozmowy w pracy wymagają od nas nienagannej prezencji. W pewnych sytuacjach nie wypada nam nieustannie siąkać i kichać. Wielu z nas szukało już sposobu na szybkie odblokowanie nosa.

Profilaktyka przeciwalergiczna

Najlepszą profilaktyką w momencie, gdy wiemy, na co jesteśmy uczuleni, jest unikanie alergenu. W przypadku, gdy mamy do czynienia z alergią pokarmową czy kontaktową, nie jest to trudne. Sytuacja jest o wiele bardziej skomplikowana, jeżeli jesteśmy uczuleni np. na pyłki roślinne czy zarodniki grzybów.

Zaleca się, by w rodzinach, w których występuje skłonność do alergii unikać kontaktu z roztoczami kurzu domowego i alergenami zwierząt domowych, co dotyczy szczególnie małych dzieci. Ponadto warto pozbyć się tapicerowanych mebli, dywanów oraz klimatyzacji. Nie powinno się także trzymać zwierząt w domu. Oczywista jest potrzeba częstej wymiany pościeli, odpowiedniej higieny osobistej oraz utrzymania czystości mieszkań.

Poza tym warto profilaktycznie zażywać preparaty cynku, który stymuluje naszą odporność także w walce z alergenami. W okresie pylenia roślin, na których pyłki jesteśmy uczuleni, warto sięgnąć po wapno – najlepiej w połączeniu z cynkiem lub kwercetyną – w ten prosty sposób zapewnimy sobie gwarancję, że nawet gdy pojawią się objawy alergii, nie będą one intensywne. W przypadku skłonności do skórnych objawów alergicznych warto stosować kosmetyki do cery bardzo wrażliwej skłonnej do alergii.

W przypadku uczulenia na roztocza warto zaopatrzyć się w specjalne preparaty bądź urządzenia służące do zwalczania roztoczy kurzu domowego (np. aerozol ALLERGOFF, antyalergiczny wkład rozgrzewający UB 85 – połączenie prześcieradła z wkładem rozgrzewającym, który redukuje ilość roztoczy dzięki odpowiedniej tkaninie, z jakiej wytworzone jest prześcieradło, i podwyższonej temperaturze, Alertex – płyn roztoczobójczy do dywanów).

Co zażywać, gdy pojawią się objawy alergii?

Leczenie alergii jest wielokierunkowe. Alergolodzy stosują odpowiednio dobrane schematy leczenia z wykorzystaniem leków, z których większość jest jedynie dostępna na receptę. Jednak nie zawsze objawy alergii są na tyle nasilone, by istniała konieczność interwencji alergologa. Czasem wystarczy sięgnąć po skuteczne preparaty dostępne bez recepty. Spośród nich godne polecenia są:

Doustne leki na alergię zawierają:
• cetyryzynę (m.in. preparaty Allertec WZF, Letizen, Cetalergin Ten, Alerzina, Amertil Bio, Zyrtec UCB czy wzbogacony o komponentę obkurczającą naczynia krwionośne, pseudoefedrynę – Cirrus),
• loratadynę (np. Aleric, Loratadyna galena, Loratan Pro, Loratan, Claritine SPE).

Większość lekarzy rozpoczyna leczenie lekiem przeciwhistaminowym II generacji, najlepiej niemetabolizowanym przez cytochrom P450 (lub metabolizowanym jednocześnie przez kilka jego podjednostek, tak jak loratadyna). Gdy wybieramy lek przeciwhistaminowy, warto pamiętać, by stosowany przez nas lek nie miał właściwości sedacyjnych. Aktualnie na rynku są dostępne następujące leki: feksofenadyna, desloratadyna, loratadyna, rupatadyna i bilastyna. Loratadyna i desloratadyna są dostępne w syropie, który może być stosowany u najmłodszych dzieci. Wszystkie wymienione tu leki mają wysoką skuteczność i bardzo dobry profil bezpieczeństwa. Najdłuższe doświadczenie kliniczne mamy z loratadyną. Wszystkie te leki są dobrze tolerowane i zwykle nie wywołują poważniejszych działań niepożądanych. Najczęstsze to: senność i wydłużenie czasu reakcji (mimo że teoretycznie leki te nie powinny powodować takiego zjawiska), bóle głowy oraz (rzadko) suchość błon śluzowych. Z dużych badań klinicznych oraz wieloletniego doświadczenia po wprowadzeniu leków na rynek można wyciągnąć wniosek, że lekiem najlepiej tolerowanym jest loratadyna. Jest to również lek, który może być bezpiecznie stosowany u kobiet w ciąży.

Najnowsze leki przeciwhistaminowe (rupatadyna i bilastyna) także charakteryzują się wysoką skutecznością i dobrą tolerancją.
Rodzice często mają wątpliwości, czy nawet nowoczesne leki przeciwhistaminowe nie powodują zwiększenia apetytu, bo z ich obserwacji wynika, iż dziecko w poprzednim sezonie miało zapisany lek przeciwhistaminowy i istotnie przytyło. Pytanie jest o tyle ważne, że nowoczesne leki przeciwhistaminowe, które można stosować u dzieci (loratadyna, desloratadyna, lewocetyryzyna), nie przenikają do ośrodkowego układu nerwowego (OUN) i dlatego nie modyfikują działania histaminy, ważnego mediatora w OUN, odpowiadającego m.in. za hamowanie łaknienia, regulację rytmu sen/czuwanie oraz zachowanie równowagi. Jeśli przyjrzeć się bliżej mechanizmom transportu leków przeciwhistaminowych do OUN i z powrotem, to okaże się, że mechanizmy wychwytu i usuwania leków z OUN są dość skomplikowane i niewiele wiadomo o ich wariantach genetycznych. Teoretycznie więc może zdarzyć się, że lek całkowicie niesedatywny w badaniach klinicznych może usypiać lub zaburzać czas reakcji u konkretnego pacjenta. Możliwy jest też zbliżony mechanizm wpływu na masę ciała u dzieci. Ale być może istnieje prostsze wytłumaczenie. Dobrze kontrolowany nieżyt nosa poprawia i węch, i smak, dlatego pacjent przyjmujący nawet nowoczesny lek przeciwhistaminowy może czuć lepiej zapach potraw, mieć lepszy smak i więcej jeść.U części pacjentów samo leczenie niesedatywnym lekiem przeciwhistaminowym II generacji nie będzie wystarczające. W takich sytuacjach rozważa się stosowanie nowoczesnego donosowego glikokortykosteroidu przez okres nawet kilku miesięcy. W leczeniu przewlekłych nieżytów nosa nie znajdują zastosowania alfa-mimetyki, natomiast korzystne może być stosowanie wody morskiej przed lekiem donosowym. U pacjentów z rozpoznaną astmą oskrzelową i przewlekłym nieżytem nosa podaje się na ogół montelukast, który stosowany łącznie z niesedatywnym lekiem przeciwhistaminowym może być w wielu sytuacjach tak skuteczny, jak donosowe glikokortykosteroidy. W leczeniu alergicznego nieżytu nosa nie znajdują zastosowania leki przeciwhistaminowe I generacji (takie jak prometazyna i klemastyna). Leki te wykazują typowe dla tej generacji działania niepożądane, które szczególnie u małych dzieci mogą mieć poważne konsekwencje. Wpływają one depresyjnie na OUN, zaburzają więc rytm dobowy sen/czuwanie i działają usypiająco. Mimo ich rejestracji do leczenia chorób alergicznych, według międzynarodowych zaleceń nie powinny być stosowane ani u dzieci, ani u dorosłych.






projekt strony - rokart